وجود حقیقی و وجود خیالی
ایقاظ النائمین از کتب نوظهور ملاصدراست که توسط پرفسور هانری کربن مورد تایید قرار گرفت. در این کتاب ملاصدرا بر شیوه عرفاء ماقبل به بررسی مبانی خود می پردازد و کمتر سخنی از فلاسفه در آن دیده می شود.
در این کتاب وجود توسط ملاصدرا به سه معنای وجود حقیقی (واجب الوجود) و کون (هستی یا وجود خیالی) و وجدان تقسیم می شود.
اما آنچه که مورد توجه است همان جدایی کون از وجود حقیقی است. نکته جالب این است که تشکیک اولا و بالذات به وجود کونی تعلق می گیرد و ثانیا و بالعرض به وجود حقیقی در حالیکه در مورد وجود حقیقی اصالت با عدم تشکیک و وحدت وجود است. در کلام ابن عربی نیز این تفاوت دیده می شود آنچنان که آمده:
انما الکون خیال--------- و هو الحق بالحقیقه
وما ثم الا الله و الکون حادث --------- و ما ثم الا الکون والله ظاهر
(در اینجا جز الله نیست و کون حادث است و در اینجا جز کون نیست و الله ظاهر است.)
پس دوجهان بینی اصیل بر پایه دو نگاه یعنی الله (وجود حقیقی) و کون (ظهور الله) است. در فلسفه غرب و شرق هنوز فلسفه ای متقن بر پایه وجود حقیقی بنا نشده و صدرالدین شیرازی (به نظر بعضی از اهل فن) بجز قسمت اندکی از اسفار(علت و معلول)٬ محوریت فلسفه خود را بر تشکیک نهاده است.
جواب حاج سید احمد کربلایی (استاد عرفان سید علی قاضی) به
حاج شیخ محمد حسین اصفهانی(کمپانی) رحمهم الله
و أما مرحوم آخوند ملاّ صدرا طاب ثراه در أوّل كتاب، اگر چه توحيد خواصّ را تعقّل نفرموده؛ ولي در بحث علّت و معلول كه در ضيق خناق افتاده، اعتراف به مطلب قوم في الحقيقة نموده، كه: علّيّت نيست في الحقيقة مگر تنزّل علّت به مرتبة نازله؛ وَ الاْ نَ حَصْحَصَ الْحَقّ را به زبان آورده ؛ اگر چه مطالب كتابش با آن غالباً سازش ندارد؛ و گويا سرّش آن است كه: برهان او را به اعتراف داشته نه بصيرت شهودي. والله العالم.
با آنكه استادش ميرداماد أعلي الله مقامه كمال تصلّب در اين مطلب را دارد؛ و خودش هم ميگويد كه: سابقاً متصلّب در اين مطلب بوديم. و ممكن است كه اين اشتباه براي ايشان در مقام شهود از باب اشتباه واجب به ممكن بوده باشد.
رَقَّ الزُّجَاجُ وَ رَقَّتِ الْخَمرُ فَتَشابَهَا وَ تَشَاكَلَ الامْرُ
فَكَأنَّما خَمْرٌ وَ لاَ قَدَحٌ وَ كَأنَّمَا قَدَحٌ وَ لاَ خَمْرٌ
و مرجع أخير به ضعف شهود است؛ و بقاء إنّيّت سالك، و عدم اندكاك آن.
تا بود باقي بقاياي وجود كي شود صاف از كَدِر جام شهود
تو خود حجاب خودي حافظ از ميان برخيز
تا تو در فكر خودي، حقّ را به خودپوشيدهاي با چنين كفري ز كفر ما كجا داري خبر؟
(توحید علمی و عینی ص ۱۱۶-۱۱۸)
هدف اصلی این وبلاگ، آشنایی با نظرات شیخ اکبر نیست، با اینکه به بخشی اعظمی از آن می پردازد. بلکه هدف آشنایی با روح شیخ اکبر، با زبان و شیوه کسی است که مدتها شاگردی کلام او را کرده است. گویی می خواهد شیخ را در حدود مختلف متعین کند، تا کسی بی بهره نماند. اما تعین شیخ، از آن جهت که او را سزاست، در بند ذات اوست.